Samen met Kampenaren programmeren

Door Anne Marth Kuilder (programmamanager Participatie en Inspiratie Bibliotheek Kampen)

16 juli 2020

 
In 2021 bestaat Bibliotheek Kampen 100 jaar. We zijn begonnen als publieke leeszaal, niet persé met het doel om boeken uit te lenen maar vooral ‘om mensen van de straat te houden’. Boeken uitlenen werd in de jaren daarna de belangrijkste taak van bibliotheken. Nu gaan we een beetje terug naar vroeger: de sociale functie van de bibliotheek als belangrijke ontmoetingsplek voor de lokale gemeenschap wordt steeds groter. Samen met Kampenaren programmeren, met als doel om mensen rondom specifieke thema’s aan elkaar verbinden en zo tot actie overgaan, dat is iets waar we als bibliotheek graag meer van willen. Niet meer om ‘werklui van de straat te houden’, maar juist om als bibliotheek steeds meer van de mensen in de straten van Kampen en de omliggende kernen te worden. Van jou dus!

 

Programmeren

Met programmeren bedoel ik niet het schrijven van computerprogramma’s, al is dat ook een belangrijke vaardigheid waar we als bibliotheek een rol in hebben. Ik bedoel het ontwikkelen van (een reeks van) activiteiten die verdieping bieden.  
De tijd lijkt alsmaar sneller te gaan, technologische ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. Verschillende waarheden lijken naast elkaar te kunnen bestaan en sommige waarheden blijken toch minder waar dan andere. Met het team Participatie en Inspiratie van de Bibliotheek, waar ik de programmamanager van ben, willen we inwoners van de gemeente Kampen helpen om zich staande te houden in een steeds sneller veranderende wereld. Dat geldt voor mensen die onvoldoende kunnen lezen, schrijven, rekenen, of die onvoldoende digitale vaardigheden hebben om volledig mee te kunnen doen (participatie). En voor mensen die nieuwsgierig zijn naar de toekomst en zoeken naar manieren om die toekomst groener, mooier, socialer of prettiger te maken (inspiratie). Het allermooiste is het natuurlijk als we activiteiten hebben waarbij participatie en inspiratie in elkaar overlopen, waarin we werken aan een inclusieve plek in de samenleving waarin iedereen (m/v/x) zich kan ontwikkelen.

Tot voor kort was het merendeel van de inspirerende activiteiten een bijeenkomst met een schrijver met een mooi verhaal, of een workshop waarin je een nieuwe vaardigheid kan ontwikkelen. En dat blijven we zeker ook doen, maar mensen leren op nog heel veel meer manieren dan door kennisoverdracht van een soort van ‘alwetende docent’. We zijn bezig om in onze programmering steeds meer de dialoog op te zoeken. Om rondom maatschappelijke thema’s (heel groot of juist heel lokaal) het gesprek aan te gaan, te onderzoeken welke rol we zélf ergens in spelen, door waarheden uit te dagen, nieuwsgierigheid te prikkelen en samen nieuwe kennis te ontwikkelen.

 

Mensen verbinden

In november 2019 was het thema van Nederland Leest (de grootste publiekscampagne van bibliotheken) Duurzaamheid. In die maand konden onze leden een gratis boekje van Jan Wolkers Winterbloei ophalen. Er was toen ook een heel mooie lezing van Onno Blom, de biograaf van Wolkers. Mensen gingen na die avond naar huis met een hoofd vol inspiratie, maar ter plekke ontstonden er geen gesprekken of experimenten over duurzaamheid, die volgens ons juist nu nodig zijn. We organiseerden daarom ook een duurzame doe-middag. In de aanloop daar naar toe sprak ik met tal van duurzame initiatieven in de gemeente Kampen en velen van hen waren bereid om aan deze middag mee te werken. Wat kunnen wij zelf hier in Kampen doen om een gezonde leefwereld te behouden voor de toekomst? Hoe maken we Kampen leuker, eerlijker en schoner? Daarmee gingen we samen aan de slag.  
 
Mensen konden in gesprek met wethouder Irma van der Sloot, Vooruitzicht verzorgde workshops upcycling, het energieloket van de gemeente Kampen gaf tips om je huis te verduurzamen, de klimaatregisseur liet met een watertafel zien wat er gebeurt als er door bebouwing te weinig ruimte voor water is. Stadshout, BumAround, de Groene Brunneper, de bijenvereniging, ze waren allemaal aanwezig in het gebouw. Lalaloes zorgde voor duurzame en lekkere hapjes.  
In de hal beneden in de bibliotheek was het al snel gezellig druk. In café Paatje en bij het gesprek met de wethouder bleef het akelig stil. Toen hebben we snel de programmering omgegooid en alle activiteiten verplaatst naar de hal. Daar gonsde het toen van de activiteiten. We hebben bezoekers weten te verrassen en inspireren, maar wat er vooral gebeurde is dat allerlei duurzame initiatiefnemers elkaar (soms voor het eerst) ontmoetten. Zij gaven aan dat juist in de winter de bibliotheek een hele goede plek is om elkaar te spreken, te inspireren en om samen plannen te maken om Kampen mooier, groener en socialer te maken. En dat is precies waar we naartoe willen!

Met een mooi woord spreken programmeurs in bibliotheken dan over communities maken. Er is zelfs een nieuwe opleiding tot community librarian, die ik zelf (nog) niet gevolgd heb. Maar het is een aanpak die heel goed bij mij en mijn opdracht in Bibliotheek Kampen past.

Community Librarian is een term van David Lankes, professor en ‘bibliotheek goeroe’. Er is geen goede Nederlandse vertaling van de term. Qubiss maakte een heel interessante long read over de community librarian, zie: https://cubiss-longread.nl/community-librarians/. Een klein stukje daaruit:

“Volgens David Lankes is de missie van de bibliothecaris de maatschappij verbeteren door kenniscreatie te faciliteren in de community's van zijn of haar gemeenschap. Deze missie sluit aan bij de behoefte van mensen om met elkaar in gesprek te gaan, om vragen voor te leggen, elkaar waar nodig te helpen en te inspireren. Het sluit aan bij de behoefte om de plek waar je woont beter te leren kennen, sociale contacten te ontwikkelen en te onderhouden. Mee te doen met de dingen die lokaal gebeuren. Dit kunnen tijdelijke of blijvende community's zijn, bijvoorbeeld bloggers of opiniemakers, nieuwkomers of jonge ouders, actieve ouderen en lokale artiesten, ondernemers, schrijvers, dichters, wetenschappers. Community's die met een doel voor ogen en een hart voor hun stad of dorp samen willen komen en verder willen leren, is wat het fundament vormt van de visie van David Lankes. Met gebruik van allerlei tools (waar de collectie één van is), draait het steeds om versterken van de lokale gemeenschap door het organiseren van uitwisseling van kennis en informatie in die gemeenschap. De bibliothecaris die deze missie deelt, op zijn eigen persoonlijke manier, is een community librarian.”.

Mensen uitnodigen om mee te doen aan de dingen die lokaal gebeuren en andersom, lokale initiatiefnemers die opzoek zijn naar een plek om hun ambitie/doel te delen met anderen, een plek geven in de bibliotheek, dat is wat ik als ambitie heb. Daar komen we niet zomaar en daar hebben we ook nog veel in te leren, maar we houden wel van een uitdaging binnen ons team.

 

Tot actie over gaan 

Een programmering waarin mensen zich aan elkaar kunnen verbinden, nieuwe kennis creëren en tot actie over gaan. Dat is de bedoeling, maar wat bedoel ik dan met tot actie overgaan?  
 
Sommige zaken zijn van een te groot belang om (alleen) aan politici of beleidsmakers over te laten. Die zaken vragen om een gesprek tussen Kampenaren. Niet om een keiharde discussie te voeren (al is dat soms ook heel inzichtelijk) maar om samen te zoeken naar een antwoord op de vraag: ‘en wat gaan wij daar aan doen?’. Bijvoorbeeld rondom duurzaamheid, zoals ik al beschreef, maar ook over toegankelijkheid en inclusiviteit, over een prettig Sinterklaasfeest voor iedereen (om maar eens een steen in de vijver te gooien), over een samenleving na corona waarin we extra ons best moeten doen om in verbinding te blijven met kwetsbaren, over armoede of laaggeletterdheid, over verslaving, de toename van fake-news en complottheorieën, enzovoort.

De bibliotheek wil in deze thema’s een plek zijn waar een diverse groep Kampenaren elkaar kan ontmoeten, inzichten en kennis uitwisselen en gezamenlijk tot nieuwe stappen kunnen komen. Het is onze rol om in dit proces te zorgen dat betrokkenen bij een thema zich welkom voelen en dat er veiligheid is, zodat mensen zich uit kunnen spreken. Door mensen bij elkaar te brengen rondom belangrijke onderwerpen ontstaat kennisuitwisseling bijna vanzelf. Door dromen, ideeën en idealen te delen komen we samen tot nieuwe plannen voor Kampen! Tijdens de duurzame doe-middag wees de bijenvereniging ons als bibliotheek op de troosteloze binnentuin van de Stadskazerne. Zouden we daar met wilde bloemen niet een prachtige bijentuin van kunnen maken? Het idee heeft nog een klein zetje nodig en er gaan meer partijen over deze tuin, maar het is al wel een goede illustratie van onze ambitie om tot concrete acties te komen.

Vanuit de Koninklijke Bibliotheek en Rijnbrink (de overkoepelende organisatie voor bibliotheken in Gelderland en Overijssel) is er gekozen voor drie centrale thema’s waarin bibliotheken experimenteren met deze nieuwe manier van samen met de stad programmeren. Die thema’s zijn de Social Development Goals 2030, democratie en onverwachte ontmoetingen. Deze drie thema’s zullen de komende jaren in de activiteiten in Kampen terugkomen, natuurlijk op maat gemaakt voor wat er hier lokaal speelt.

 

Met jou?  

De duurzame doe-middag hebben we op eigen initiatief georganiseerd in samenwerking met vele duurzame initiatiefnemers, omdat dit zo goed paste bij het thema van Nederland Leest. Zelf een activiteit ontwikkelen zullen we in de toekomst blijven doen, maar we willen meer en meer samen met de stad programmeren. Dus loop je rond met een thema waarvan jij vindt dat er aandacht aan besteed moet worden? Heb je ideeën bij de hierboven genoemde landelijke thema’s? Of zoek je een plek voor jouw initiatief of netwerk? Zoek gerust contact! We hebben in de Stadskazerne veel mogelijkheden voor niet-commerciële presentaties, lezingen, workshops, voorstellingen of andere activiteiten. Maar wellicht komen we er in gesprek wel achter dat we nog een stap verder willen gaan en kunnen we samen mensen bij elkaar brengen die nieuwe kennis gaan ontwikkelen en tot actie overgaan. Ik kijk er naar uit!

Contactgegevens: , 06-12711848 .